I segnene til Kaleva-folket i nord blir det fortalt om ein smed som smidde den lykkebringande kverna Sampo.
I dei eldste kinesiske legendene blir det fortalt om den siste sonen til Loviatar, ein demon som røva Sampo.
Mellom dei gamle kinesiske og finske segnene er det eit samband, som Lönnrot utelét i nasjonaleposet Kalevala.
Sonen til smeden.
Myrgrava der vi fann han i Aust-Karelen, blir datert til tidleg bronsealder.
Gjenstanden han var gravlagd med, viser ein dugleik i metallarbeid -
- som eigentleg er ukjend den dag i dag.
Ein kunne tru at ein utanomjordisk skapning hadde lagt han etter seg, -
- at det er ein slags tidskapsel.
Men inskripsjonane er kinesiske, frå tida før det første dynastiet.
Teksten fortel at skrinet høyrde til sonen til ein smed, -
- men han fekk berre opna det i yttarste naud.
Først då alt håp var ute.
Det er øydelagt.
Kai, dette er ikkje byrjinga, dette er slutten.
Aust-Karelen - 2000 år f.Kr.
Tilbake! La dyret vera i fred!
Ulven er berre skadd. Vi lét han leva.
Kjære ...
Vi blir her. Eg vaktar skrinet med deg - for alltid.
JADEKRIGAREN
I Kalevala samlar mor til Lemminkäinen beina til son sin frå dødsfloda -
- for å vekkja dei til live og fortelja historia si.
Vi står no framfor ei liknande oppgåve.
Men røysta som vi gjev til fortida, må vi lytta nøye til.
Det er chung, ei kinesisk dombjølle.
-Har De vore her lenge? -I åtte år.
Eg har ikkje lagt merke til denne staden før.
Olavi Berg. Kalevala-forskar.
Sangfu er eit tibetansk ord. Mongolane uttalte det Sampo.
Legenda fortel at det vart smidd som ei medgiftsgåve, men vart knust til slutt.
Det er smular av det overalt.
-Eit godt namn på ein antikkbutikk. -Nei. Det skremmer bort kundane.
Kollegaen min, Marja. Ei kvinne av jern.
Eg fann desse på loftet. Dei høyrde til kjærasten min.
Kai ville ha elska denne staden.
Det der er håret og naglane til Kai.
Organisk pulver. Smedar bruker det i herdinga.
Kol hindrar jernet i å rusta. Du var brura til ein smed?
De kan få dei. Eg står på flyttefot.
Frykt, Smerte, Galskap, Styggleik, -
- Vellyst, Hat, Grådigskap og Blinde.
Vi kjenner dei åtte sønene til Loviatar av namn.
Den siste sonen til Loviatar har ikkje noko namn.
Det seiest at Den Namnlause ynskjer å bringa helvete til jorda.
Sonen til smeden vart lovd å bli frigjord frå sjelevandringa -
- dersom han greidde å drepa den siste av sønene til Loviatar.
Kronikørane har gått ut frå at sonen til smeden drap demonen -
- og vart frigjord frå jordiske gleder og sorger...
... til evig tid.
God dag.
Hei.
-Det der er mine greier. -Derfor vil eg føreslå ein handel.
Eg gjev dei til deg i byte mot håret ditt og naglane dine.
Vil du ta det ein gong til?
-Ho er vakker. -Kven då?
Kjærasten din. Høg og slank.
Ho minner meg om ei kvinne eg var litt forgapt i ein gong.
-Korleis går det med Ronja? -Eg veit ikkje. Ho skulle flytta.
-Kvar hen då? -Kvar hen bruker folk å flytta?
Ikkje veit eg. Vekk.
-Er du smed? -Ja.
Det er ganske uvanleg.
-Lærte du deg jobben av far din? -Nei, far hadde ein bensinstasjon.
-Interessant. -Eigentleg ikkje.
Kva veit du om Sampo?
Jaså, den i Kalevala?
Eit overflodshorn som smeden llmarinen smidde.
Det vart øydelagt, og bitane vart spreidde rundt i verda.
Kai, eg er lei for det, men eg går frå deg.
-Eg må gå. Eg har arbeid å gjera. -Sit no, vi kan prata ei stund til.
-Eg må gå no. -Men eg er ikkje ferdig enno.
-Vi kan barbera av alt med maskinen. -Nei, det er fint nok som det er. Takk.
Vent, kjære ven.
Vasopressin-hormonet i hypofysen = kjensla av å høyra saman.
Sonen til smeden ...
Sintai...
Kom du for å barbera leggene mine no?
Kai, det er mogleg at Sampo ikkje berre er ein myte, -
- men ein verkeleg historisk gjenstand som skulle gje menneska lykke og velstand.
Ut av ingenting.
Mannen som laga dette skrinet, nemner at han òg har smidd Sampo.
-Det reagerer på deg. -Kva er det inni der?
Uavgrensa energi og materie, kanskje. Det er eldre enn det første dynastiet.
Inskripsjonane seier at innhaldet i skrinet hjelper dei som opnar det.
Men låsemekanismen kan berre opnast av sonen til smeden.
Men først når alt håp er ute.
Eg har vigd heile livet mitt til dette prosjektet.
Same kva innhaldet er, har eg ingenting å tapa.
Sintai.
Sintai Seng-Pu. Sonen til smeden. Eg fann deg.
-Meister, De må kvila Dykk. -Eg får ikkje sova, venen min.
-Er du redd? -Nei.
-Kjenner du den staden? -Det er landsbyen min.
Lengtar du dit?
Alle mine kjære der er døde.
Då eg vart munk på det heilage fjellet, -
- svor eg på at eg aldri meir skulle venda tilbake til landsbyen.
Cho, om nokre dagar møter eg lagnaden min ved sumpane i Barun Urta.
Demonen ventar på meg.
Kanskje overlever eg ikkje.
Du er ikkje berre væpnaren min, du er òg venen min.
Derfor våger eg be deg om ei teneste.
La meg besøkja landsbyen din.
Du veit at dei aldri slepper deg forbi. Templet er tomt.
Alle munkane har kome hit for å verna deg og reinleiken din.
Eg har aldri vist deg dette. Den einaste arven min, det einaste minnet mitt.
Far min sa at eg først får opna det når alt håp er ute.
Men ...
-Meister. -La meg leva ein einaste lykkeleg dag.
Oppleva ein vanleg kveld. Som eit vanleg menneske.
Hæren marsjerer langsamt. Eg tek dykk att før de kjem til sumpane.
Stille!
Vi må senda ein patrulje inn i sumpane.
Nei.
I tidenes morgon -
- la Loviatar, eldstedottera til Helvete, -
- seg ned midt på vegen.
Loviatar pressa ni egg ut or livmora si, -
- og frå dei vart åtte søner fødde til verda:
Frykt, Smerte, Galskap, Styggleik, -
- Vellyst, Hat, Grådigskap og Blinde.
Det siste egget vart ikkje klekt.
Det venta berre på rett tid, på han som legendene hadde spådd.
Det venta på ... smeden.
Og maskinen, som skulle hjelpa det å bringa helvete til jorda.
-Tøv og tull frå gamlingar. -Smeden har ein son.
Han utfordrar den siste sonen til Loviatar.
Vinn han over demonen?
Det seier ikkje spådomen noko om.
I så fall, tillat meg å oppfylla spådomen.
Framand, du har ikkje rett til å ytra deg her.
La meg leva ein dag som eit vanleg menneske. Så rir eg til sumpane, -
- slik at de slepp.
Du spionerer for mongolane.
Eg har kunnskapen og dugleiken til to folk.
Og eit sverd, som skal gje Den Namnlause hans endelege namn. Namnet er Døden.
Har du eit sverd? Best å dra det, då, -
- eller forsvinna.
Du er fødd på ny.
Snakkar du finsk?
Du er fødd på ny, meister Sintai Seng-Pu.
Trur du meg ikkje?
Skrinet førte meg trygt til denne tida.
Dessverre klarte ikkje denne mannen det. Han er død.
Ver så god, meister. Angrip.
La gå, då. Forsvar Dykk.
Denne kroppen er veik, liksom du.
Du er berre eit skjørt ekko av den du burde vera.
Som om den beste delen av deg ikkje hadde dukka opp.
-Hald opp! -Be meg pent!
Det kjennest som om du har mist noko.
Noko du ikkje får tilbake før du har fullført oppdraget ditt.
Hald opp!
Ver så god. Til herdevatnet som far din brukte.
Nektar frå seks blomar og sju gras.
Velkomen tilbake, kjære ven.
Kven er du?
-Eg opna det. -Krafta inni deg opna skrinet.
-Du er sonen til smeden Seng-Pu. -Kva må eg gjera?
Smi Sampo til meg.
Det er den hemmelege kjelda til all lykke.
Eg er ingen god smed. Eigentleg er eg elendig.
Einkvan staden, djupt inne i sinnet ditt, skjuler det seg ei kraft.
Same kraft som far din hadde. Og han fekk den han elska.
Ei kraft? Kva då for ei ...
-Stakk du eit sverd gjennom magen min? -Jepp.
-Høyr. -Eg trur eg døyr no.
Jernet ville vera hos Elden, men Elden brende det, -
- og Jernet rømde ut i myra.
Jernet gøymde seg i myra, så lenge at det gløymde kvifor det hadde vorte fødd.
Til ein ulv sprang langs myra, og jorda rørte seg i spora hans.
Jernet steig opp til desse spora, og der fann far din det.
No veit du korleis Jernet vart fødd, men det veit ingenting om deg.
-Fortel Jernet kven du er. -Eg er Kai. Kai Pelkonen.
-Korleis vart du fødd? -Som alle andre. På sjukehuset. Mor ...
Korleis vart du smed?
Eg møtte Ronja. Ho trong ein lås, og eg sa at eg var låsesmed.
Låsen vart berre noko drit, men eg lærte.
Eg lærte og lærte, til eg ikkje trong lyga lenger.
Det viste seg at Ronja heile tida hadde visst at eg ikkje var nokon smed.
-Ronja gjorde meg til smeden eg er no. -Og smeden du enno skal bli.
Jernet stoler på deg no. Du kjem ikkje til å døy.
Du har vorte fødd på ny.
Eg har sett denne smia føre meg. Heile tida, overalt.
Eg visste at du ville koma.
Kven er du eigentleg?
Eg er håpet ditt.
Smi Sampo til meg, -
- og eg lover at du skal få den du elskar, igjen.
Sampos smular
Har de framleis ope?
-Kom du for å henta tinga til kjærasten? -Nei.
Eg gjekk tilfeldigvis forbi. Eg vil ikkje leva med minna om oss rundt meg.
-Det er sørgjeleg. -Fornuftig, eigentleg.
Av alle nasjonaleposa eg har studert, er det det mest sørgjelege.
Ei og same historie, om att og om att. Ingen får nokon.
Min Kalevala blir annleis, ei kjærleikshistorie.
Eg bryr meg ikkje særleg om dei.
Vi forelskar oss med den mest primitive delen av hjernen, reptilhjernen.
Serotonmengda fell nesten til nevrose- nivået. Det burde føra til depresjon, -
- men hos forelska blir resultatet dyrking av kjærleiksobjektet.
Og det fungerer som eit narkotikum. Men når effekten minskar, -
- kan ikkje kroppen lenger fungera utan den personen.
Og denne bindinga har fått eit namn: kjærleik.
-Det kan du putta inn i din Kalevala. -Det blir ei kjærleikshistorie -
- frå tida då dei framleis fanst.
Vi får aldri oppleva noko liknande.
Kva gjer du?
Jernet har no vorte tvinga til forma si, men det må akseptera det sjølv.
Dersom det blir varma opp for mykje og for raskt, er det øydelagt.
Eg er Sintai Seng-Pu. Han som skal drepa son til Loviatar.
Bestefar, du er full.
De får snakka med bestefar ein annan gong.
Kva heiter De?
Pin Yu. Eg er barnebarn til den eldste i landsbyen.
Kven er De eigentleg?
Eg er Sintai, den einaste sonen til smeden Seng-Pu.
De ser ikkje ut til å vera sonen til Seng-Pu.
Mor mi kom langt oppe frå nord.
Foreldra mine er døde. Eg er åleine.
Var det noko meir du ville seia?
Eg veit ikkje korleis eg skal seia det.
Er det eit hemmeleg våpen?
-Songane til mor frå gamlelandet. -Vakkert. Svært vakkert.
Når skal De av garde til sumpane?
De skulle ha drege alt i går.
Folk har teke til å rømma frå landsbyen.
Eg ventar på eit teikn.
Er det den verkelege grunnen til at De utset avreisa Dykkar?
Nei.
Før eg møtte Dykk, frykta eg ikkje noko. Ikkje eingong døden.
Men no har eg teke til å frykta. Eg fryktar at eg vil sigra over demonen, -
- og bli påskjøna med det som spådomen har lovd meg, -
- og eg kjem ikkje til å bli fødd igjen.
Eg vil ikkje leggja gledene og sorgene i verda bak meg -
- før eg har smakt dei alle med Dykk.
Eg kjenner Dykk ikkje, men eg burde bli kvinna Dykkar.
-De er den einaste som kan redda oss. -Eg ber ...
Dersom De skulle be meg kjempa mot demonen, ville eg straks gjera det.
De skjøner ikkje. Har De aldri vore forelska?
Eg ber Dykk om ein plass å koma til etter kampen.
Eg fer.
Kanskje vi aldri møtest att.
Eg veit det. Elskar du meg framleis?
Eg elskar deg.
Har det alltid vore eg?
Eg lover å svara snart, meister Sintai.
Kven snakka du med?
Med meg sjølv.
Han er fin. Men det er ikkje Sampo.
Sende du han til meg?
Har lagnaden bunde oss saman?
-Korleis kom du inn? -Kven er det der?
Sonen til smeden llmarinen.
Den sørgjelegaste helten i heile Kalevala.
Svaret Dykkar er nei.
De har tydelegvis vore for lenge i lag med munkane.
De forstår Dykk ikkje på kvinner.
De er ein av dei finaste mennene eg har kjent. De er villig til å forsvara oss.
Eg ventar på Dykk.
Eg tek Dykk herfrå, langt vekk.
Til landet til mor mi. Kjære ...
-Det ser ut som det omfamna nokon. -Eller noko. Det heldt rundt eit skrin.
Skrinet hindra at kroppen flaut opp.
Saman med han var eit ulvekranium og ei kvinne gravlagde.
Begge var gått i oppløysing.
-Var dei saman? Elskande? -Det kan eg umogleg bevisa.
Cho!
-Kva har hendt? -Meister, kvifor kom De ikkje?
Vi kom fram til kanten av myra. Vi kan ikkje lenger halda det gåande.
Eg verna denne ... for å kunna ta han tilbake til Dykk.
Meister Sintai, kan ikkje bryllaupet utsetjast?
Kven sitt bryllaup?
Cho ... Dette er ho eg er trulovd med.
Her er væpnaren og bestevenen min.
Kampen har teke til.
Meister Sintai ...
Eg kjem tilbake til deg. Eg blir den lykkelegaste mannen i verda.
Vent.
Bestemor gav denne til meg.
Ho sa at han oppfyller ynske.
Eg håper at han skal verna deg.
Du lét Jernet skada deg igjen.
Ingen fleire forsøk no, meister.
Jernet stoler ikkje lenger på meg.
Eg kjenner på meg at dette ikkje endar godt. At noko ille har hendt.
Eg veit korleis det er å leva åleine.
Det finst verre lagnader enn døden.
Det verste er å mista sin eigen verdi og leva utan han.
Ser han kjend ut?
-Kva? -Det var ikkje tilfeldig at du kom hit.
Trur du på sjelevandring?
Same kva du seier, så ver ærleg.
Høyr på meg. Ver så snill. Hjelp meg.
Eg veit ikkje kven eg er. Eg veit ikkje kva som hender lenger.
Håpet er alt eg har. Alt som held meg i live.
Eg er fanga i denne einsame stunda. Det kjennest som døden.
Eg har ingen. Berre ein einaste tanke i hovudet.
Eg vil ikkje vera åleine lenger.
-Det er vakkert. -Den hemmelege kjelda til all lykke.
-Kva trur du det gjer? -Det er du som har smidd det.
Berre du kan vita kva som gjer deg lykkeleg.
Sintai...
Kai ...
Eg har venta på deg i hundre år.
Eg skal straks påskjøna ventinga di.
Du kan tenkja deg kor skuffa eg vart -
- då eg, etter å ha stole maskinen frå menneska og fått alt ferdig, -
- innsåg at far din hadde smidd ein sikring i han.
Berre sonen hans kan opna Sampo.
Eg opnar aldri Sampo for deg. Ikkje for deg.
Vi er til i verda for einannan.
Vi har vorte etterlatne her for at vi skulle møtast.
I denne tida har vi ingen likemenn.
Vi burde halda saman, ikkje kjempa.
Lagnaden har bunde deg til meg, ikkje til nokon annan.
Drep du meg, blir du opplyst, -
- og sjela di forlét verda for alltid.
Ikkje før etter dette, det fullstendige livet mitt.
Vent, kjære ven.
Ro deg ned.
-Kvar er vi? -I Sangfu.
Kom.
Vi er dei einaste som ikkje blir påverka av det.
-Han ser ut som ei svidd skinke. -Han er fleire tusen år gammal.
Eg veit ikkje kva du har gjort. Og eg vil ikkje vita det heller.
Eg skulle dra bort, men noko drog meg tilbake.
Eg må tilbake dit. Eg må vita feila mine, slik at eg kan retta dei opp.
Ja, eg veit det. Det må du.
Det kjennest som eg burde gje deg denne.
Eg kjem tilbake til deg. Eg blir den lykkelegaste mannen i verda.
Kva tyder det?
At lagnaden til slutt når att dei som prøver å rømma frå han.
At alt startar frå byrjinga.
Snakk. Sei noko. Snakk!
Meister, eg har venta i tusenvis av år på at vi skal møtast som likemenn.
Den siste sonen til Loviatar.
Eg treng deg ikkje lenger til noko. Du opna Sampo.
-Du gjorde han til din eigen. -Men den største takken går til deg.
Dette er ditt verk. Ei verd -
- der ingen treng vera åleine med smerta si, for lenge.
Eg hjelpte deg berre å frigjera krafta. Frå hovudet ditt.
Helvete.
Er det rettvist at du må li åleine? Ho ventar ikkje på deg.
Du får leva det fullstendige livet ditt åleine.
Sjela til Pin Yu blir her.
Ho blir fødd om og om igjen.
I kvart av dei nye liva kjem den tøsa til å forelska seg i nokon, -
- og ingen av dei mennene kjem til å vera du.
Frykt, Smerte, -
- Galskap, Styggleik, Vellyst, Grådigskap, -
- Blinde, Hat ...
... og ...
Ver så god, Meister. Angrip.
Eg kan knapt venta til du får sjå verda som Sampo spyttar ut.
Eg veit at du ikkje er død enno.
Eg tok til å tru at desse dumme munkane ikkje hadde lært deg noko.
Du lykkast å så eit frø i hjartet mitt. Eit frø av vondskap.
Av mistanke.
Eg må gje deg det rette namnet ditt.
No spør du deg sikkert kvifor.
Kvifor drap du meg ikkje då du hadde sjansen?
Så lenge eg finst, finst du òg.
Kjære ven. Her er eg. Den du høyrer saman med.
Eg vart redda av nokre gjetarar. Dei tok meg til vinterleiren sin.
-Eg var døden nær. -Dei fortalde at ingen hadde overlevd.
-Likevel venta eg på deg i eit år. -Eg drog tilbake då eg kunne reisa.
Men det var for seint.
Alle trudde at du hadde teke livet ditt.
Eg reiste til det heilage fjellet Anshun, for å koma bort frå alt.
-Eg angrar på at eg ikkje tok livet mitt. -Ikkje sei det.
Eg har alltid venta på deg. Til meister Sintai kom.
Han parerte "den skjulte lykka" , -
- det slaget vi hadde utvikla, og som ingen skulle kunna parera.
Eg lærte han slaget.
Driv lagnaden gjøn med meg?
Men eg fortalde han ikkje kvar slaget fører ...
... to elskande.
Slaget "den skjulte lykka" .
-Du har makt til å endra spådomen og ... -Hald munn!
Far sa at eg får opna denne når alt håp er ute.
Kva er det der?
Det er tomt.
Uærlegdomen til dine kjæraste har alt sendt deg til helvete.
Synest du det er rett at du er åleine der?
Vi skal opna Sampo, Du og eg, sameinte til evig tid.
Eg vil ha ein ny sjanse med Pin Yu.
Derfor gjev eg opp æva og æra mi.
Eg kan ikkje la deg døy.
Frykt, -
- Smerte, Galskap, -
- Styggleik, Vellyst, Gjerrigskap, Blinde, -
- Hat og ...
... Håp.
Dette vart ikkje spådd nokon stad! Slepp meg ut!
Ein slik eid burde ein ikkje sverja åleine. Han blir ei forbanning.
Kva snakkar du om?
Du er feilen min.
Men eg skal gje deg det rette namnet ditt.
De to får aldri einannan. Du blir aldri fødd igjen.
Eg veit det.
Eg er lei for det.
-Eg forlét deg. -Du får ikkje ... forlata meg.
Det rette namnet ditt er Adjø.
Det rette namnet ditt er I Går.
Det rette namnet ...
Venen min. Ta denne så langt nordover at ikkje noko menneske kan leva der.
Ingen må finna han. Aller minst eg.
Pin Yu, eg sver, dersom kjærleiken min er ekte, -
- finn eg deg bortom tidsromma.
Ronja, dette er ikkje slutten. Dette er byrjinga.
Det var ulven din. Han bar på skrinet til far din.
Dersom du treng det ein gong, skal eg henta det til deg.
Eg skal jaga den ulven, om så til verdas ende.
Og eg skal vakta skrinet med deg, til evig tid.
Norske tekstar: Ingve Taksdal